جدایی افغانستان از ایران(بخش یکم)
به نام خدا
چند هفته قبل اتفاقی به یه وبلاگ افغانی سر زدم و چندتا از پستاشو خوندم ، لینکهای اون وبلاگ رو دنبال کردم و به چند تا از وبلاگ دیگه سر زدم ، سوالهای زیادی درباره افغانستان به ذهنم اومد چند جا نظر گذاشتم وجواب گرفتم اما کافی نبود این شد که دست به یه جستجوی کوچک درباره افغانستان زدم که توی چند پست آینده نتیجه اونو مینویسم بی شک نظرات و انتقادات دوستان و همراهان (افغانی یا ایرانی) موجب روشنتر شدن حقیقت خواهد بود.
افغانستان دردوران گذشته چند نام داشته است که در زیر آورده شدهاند.
۱-آریانا(آریا ورته):به معنای زیستگاه مردم آریایی است چرا که در آنجا مردم آریایی میزیسته اند.
۲-خراسان(خورآسان یا خورآیان):به معنای سرزمینهای شرقی و جایی که خورشید از آنجا برمیآید.چون که در مشرق ایران قرار گرفته است.
۳-افغانستان:این نام که مشهورترین نامها در این زمان است پس ازاینکه قدرت سیاسی به دست قوم افغان(اوغان ) افتاد بر این سرزمین نهاده شده است.
دردوران باستان هرات و افغانستان به عنوان دروازه هندوستان بوده است و هر قدرتی که میخواست از غرب به هند یورش برد باید از هرات میگذشت ، این جایگاه هرات موجب درگیریهای فراوان برسر آن در سال های گذشته شده است، به همین سبب اگر قدرتی میخواست هند را از دسترس مهاجمان در امان نگه دارد باید هرات وافغانستان رابه دست میگرفت.سالها پیش هند مستعمره انگلستان و از اهمیت بالایی برای انگلیس برخوردار بود بنابراین انگلیس برای نگه داشتن هند از دست رقیبانی چون روسیه و فرانسه چارهای نداشت مگر به دست گرفتن هرات و افغانستان پس انگلیس با تزویر وسیاستهای دوگانه و گاه با تحریک مردم افغان و گاه با زیر پا گذاشتن پیمانها و بوسیله قدرت نظامی بدین مهم دست یافت. چکیده ای از ماجرای افغانستان و ایران در زیر آمده است.
در دوران ضعف دولت صفوی افغانها به رهبری محمود افغان که از قوم چادر نشین غلجه زایی بود ، به ایران حمله و اصفهان رامحاصره کردند ، شاه سلطان حسین که پادشاهی بی کفایت و خرافاتی بود تاج و تخت را به محمود افغان واگذار کرد . محمود افغان نزدیک به دو سال و چند ما بر ایران حکمرانی کرد، در ابتدا وی به عدالت رفتار نمود اما به سبب ستم فراروان که سرداران وی به مردم روا داشتند، مردم در جای جای ایران دست به شورش زدند ، محمود که از قیام مردم اصفهان بیم داشت برای ترساندن مردم نزدیک به سیصد نفر از کارگزاران عالیمقام ایرانی را به بزمی خواند و همگی را از دم تیغ گذراند و سه هزار تن از سپاهیان قزلباش را کشت همچنین دویست تن از کودکان خانوادههای کشته شدگان را نیز کشت و عوارض سنگین به مردم اصفهان بست. اشرف پسر عموی محمود که به خاطر کشته شدن پدرش میر عبدالله به دست محمود از او کینه به دل داشت از نارضایتی مردم استفاده کرد و او را کشت و بر جای او نشست.اشرف با فرستادن روحانیون سنی به قوای احمد پاشا ، سلطان عثمانی که قصد تصرف ایران راداشت او را وادار به سازش با هم مذهبان خود یعنی افغانها و جنگ با ایرانیان شیعی مذهب کرد چرا که روحانیان فرستاده شده توسط اشرف وارد به صفوف نمازگزاران ترک شده بودند و با آنها نماز خواندند و سربازان سلطان ، دیگر تمایلی برای نبرد با افغان های هممذهب خود نداشتند.
در پی حمله محمود افغانها طهماسب پسر سلطان حسین مخفیانه به قزوین رفت تا سپاهی برای مقابله با افغانها مهیا کند اما پس از حمله محمود به قزوین، به تبریزگریخت و با شنیدن خبر تسلیم شدن پدرش به محمود افغان، اعلام پادشاهی کرد.
از طرف دیگر نادر قلی در سن هجده سالگی به خدمت باباعلیبیک ، از سران ایل افشار و حاکم ابیورد درآمد و دختر او را به زنی گرفت و از او صاحب پسری به نام رضاقلیمیرزا شد.نادر پس از مرگ پدر زنش حاکم ابیورد شد . شاه طهماسب که در این زمان در مازندران به سر میبرد پیکی به سوی نادرقلی فرستاد و در برابر ملک محمود سیستانی، حاکم خراسان از او کمک خواست . نادر قلی به اردوگاه شاه طهماسب رفت و چون فتحعلیخان قاجار همهکارهی شاه بود و او را سد راه خود میدید بران شد تا او را از سر راه بردارد.فتحعلیخان نیز که خطر را لمس کرده بود برآن شد که به ملک محمود بپیوندد ولی شاه طهماسب ازین موضوع آگاه شد و فتحعلیخان را به قتل رساند.سپس نادر به دستور شاه طهماسب به مشهد لشکر کشید و مشهد را از ملک محمود سیستانی گرفت در این زمان نادر به طهماسبقلیخان ملقب شد.پس از آن نادر با خاندان ابدالی که حاکم هرات بودند جنگید وآنها را شکست داد ، خاندان ابدالی از نادر امان خواستند و به دستور نادر به حکومت هرات باقی ماندند.
در این زمان اشرف با بیش از سی هزار سرباز به مشهد لشکر کشی کرد ولی در نزدیکی دامغان کنار رودخانه مهماندوست از نادر شکست سختی خورد و به تهران بازگشت و قوای خود را برای یورشی دوباره جمع کرد و بار دیگر در ورامین از نادر شکست خورد و به اصفهان گریخت . اشرف برای ایجاد وحشت بیش از سه هزار تن از ساکنان سرشناس اصفهان را از دم تیغ گذراند.سپاه نادر در مورچهخورت در نزدیکی اصفهان دوباره اشرف را شکست داد و افغانها به سوی فارس گریختند و آخرین بار در زرقان فارس لشکر اشرف شکستی دوباره خورد و از هم پاشید. سرانجام اشرف در حال فرار به بلوچستان توسط نیرویی که پسر عمویش حسین(حاکم قندهار و برادر محمود) فرستاده بود کشته و سر او را به نزد شاه طهماسب برده شد.
پس از کشته شدن اشرف به دستور نادر پیکی به سوی محمد شاه ، پادشاه هند روانه شد و بازپسگیری اصفهان و بر تخت نشستن شاهطهماسب و همچنین قصد نادر از بازپسگیری قندهار را خبر داد و از وی خواسته شد که مرزهای خود را بر افغانان فراری غلجه زایی ببندد و آنها را پناه ندهد.
نادر پس از سرکوب کردن شورشهای کوچک و بزرگ در سراسر ایران و شکست عثمانی ، از هر شهری بزرگان شهر از کدخدایان و ریش سفیدان را در دشت مغان جمع کرد و به آنها گفت « آنچه لازمه کوشش بود کردم و ایران را از افغانان و ترکها و روسها نجات دادم اکنون در انتخاب شاه طهماسب دوم و یا شاه عباس سوم ،آزادید من می خواهم از این پس گوشهگیری اختیار کنم و به خراسان روم» حاضران که قصد نادر را فهمیده بودند همگی گفتند که جز خان افشار رانمیخواهیم و بدینگونه نادر بر تخت شاهی نشست.
نادر در سال ۱۱۵۰ هجری قمری قندهار را تصرف کرد و ذوالفقارخان و برادرش احمد خان که در آن زمان پانزده سال داشت را از زندان سلطان حسین ، حاکم قندهار و از افغانان غلجه زایی، آزاد ساخت و با آنان به خوبی رفتار کرد. بعدها احمدخان ابدالی نزد نادر مقام والایی یافت چنانچه نادر لشکری از افغانها و از چند قوم ابدالی و ازبک و دیگر اقوام تشکیل داد و احمدخان ابدالی سردار آنان شد.
اگرچه محمد شاه ، پادشاه هند موافقت کرده بود مرزهای خود را بر فراریان غلجه زایی ببندد ، از ورود آنان به هندجلو گیری نکرد پس نادر به سمت هند به راه افتاد و پس از گرفتن کابل و پیشاور به سوی دهلی پیش راند. در جنگی که بین قوای هندی و نادر در جلگه کرنال در گرفت ۲۰۰۰۰ از سپاه هند و ۴۲ نفر از سپاه نادر کشته شد و این بدان علت بود که سپاه نادر از تفنگ استفاده میکردند و سپاه هند از تیر و کمان. محمدشاه که توان رویارویی با نادر را در خود نمیدید پیکی به عذر خواهی به اردوی نادر فرستاد و نادر نیز پذیرفت و همراه محمدشاه به دهلی وارد شد . نادر حکومت هند را به محمد شاه واگذاشت و به دست خود تاج بر سر محمدشاه گذاشت و محمدشاه نیز ایالات مغرب سند یعنی غزنین ، کابل وقسمتی از پنجاب را به نادر واگذار کرد. همچنین محمدشاه همه گنجینههای خود را به نادر بخشید ، نخست نادر آنها رانپذیرفت و لی با پافشاری محمد شاه آنها را پذیرفت. گفته میشود مقدار این گنجینه ها ده برابر درآمد سالانه حکومت صفویه بوده است . از جمله جواهرات گرانبهای این گنجینه دو الماس کوه نو و دریای نور بود.
در سال ۱۱۵۴ هجری قمری که نادر رهسپار داغستان شد که در بین جنگلهای سواد کوه تیری از پشت درختان به او انداختند که بازوی او را خراشید و به گردن اسب او خورد، نادر به پسر خود رضاقلی میرزا گمان بد برد و او را کور کرد و پس از مدتی از کرده خود پشیمان شد و حال او آشفته گشت طوری که بسیاری از اطرافیان خود را به شدت تنبیه کرد وچون به سرداران ایرانی و قزلباش خود بد گمان شده بود قصد داشت که به کمک سرداران افغانی، قزلباش را نابود کند سرداران قزلباش که از این تصمیم آگاه شدند به تحریک علیقلیمیرزا برادرزاده نادر ، شبانه به سراپرده او یورش برده و او را کشتند.
پس از مرگ نادر و آغاز درگیریها برای تعیین جانشین او ،افغانان ابدالی و ازبک که به نادر وفادار بودند به پیشوایی احمد خان ابدالی به جانب قندهار رهسپار شدند.در همان هنگام یکی از سرداران نادر که قسمتی از گنجینه نادر را به ایران میآورد به دست احمدخان ابدانی گرفتار شد و گنجینه به دست احمدخان درانی افتاد، الماس معروف کوه نور که امروز از جواهرات سلطنتی انگلستان است در بین این گنجینه بود.
احمد خان ابدالی در قندهار تاج پادشاهی بر سر نهاد و احمدشاهدرانی نام گرفت ، بدین ترتیب اولین سلسله سلطنتی افغانستان شکل گرفت، ولی هنوز افغانستان جزیی از ایران بود و در هر یک از نقاط ایران یکی از سرداران یا وابستگان نادر در حال حکومت بودند.
پایان بخش یکم
چند هفته قبل اتفاقی به یه وبلاگ افغانی سر زدم و چندتا از پستاشو خوندم ، لینکهای اون وبلاگ رو دنبال کردم و به چند تا از وبلاگ دیگه سر زدم ، سوالهای زیادی درباره افغانستان به ذهنم اومد چند جا نظر گذاشتم وجواب گرفتم اما کافی نبود این شد که دست به یه جستجوی کوچک درباره افغانستان زدم که توی چند پست آینده نتیجه اونو مینویسم بی شک نظرات و انتقادات دوستان و همراهان (افغانی یا ایرانی) موجب روشنتر شدن حقیقت خواهد بود.
افغانستان دردوران گذشته چند نام داشته است که در زیر آورده شدهاند.
۱-آریانا(آریا ورته):به معنای زیستگاه مردم آریایی است چرا که در آنجا مردم آریایی میزیسته اند.
۲-خراسان(خورآسان یا خورآیان):به معنای سرزمینهای شرقی و جایی که خورشید از آنجا برمیآید.چون که در مشرق ایران قرار گرفته است.
۳-افغانستان:این نام که مشهورترین نامها در این زمان است پس ازاینکه قدرت سیاسی به دست قوم افغان(اوغان ) افتاد بر این سرزمین نهاده شده است.
دردوران باستان هرات و افغانستان به عنوان دروازه هندوستان بوده است و هر قدرتی که میخواست از غرب به هند یورش برد باید از هرات میگذشت ، این جایگاه هرات موجب درگیریهای فراوان برسر آن در سال های گذشته شده است، به همین سبب اگر قدرتی میخواست هند را از دسترس مهاجمان در امان نگه دارد باید هرات وافغانستان رابه دست میگرفت.سالها پیش هند مستعمره انگلستان و از اهمیت بالایی برای انگلیس برخوردار بود بنابراین انگلیس برای نگه داشتن هند از دست رقیبانی چون روسیه و فرانسه چارهای نداشت مگر به دست گرفتن هرات و افغانستان پس انگلیس با تزویر وسیاستهای دوگانه و گاه با تحریک مردم افغان و گاه با زیر پا گذاشتن پیمانها و بوسیله قدرت نظامی بدین مهم دست یافت. چکیده ای از ماجرای افغانستان و ایران در زیر آمده است.
در دوران ضعف دولت صفوی افغانها به رهبری محمود افغان که از قوم چادر نشین غلجه زایی بود ، به ایران حمله و اصفهان رامحاصره کردند ، شاه سلطان حسین که پادشاهی بی کفایت و خرافاتی بود تاج و تخت را به محمود افغان واگذار کرد . محمود افغان نزدیک به دو سال و چند ما بر ایران حکمرانی کرد، در ابتدا وی به عدالت رفتار نمود اما به سبب ستم فراروان که سرداران وی به مردم روا داشتند، مردم در جای جای ایران دست به شورش زدند ، محمود که از قیام مردم اصفهان بیم داشت برای ترساندن مردم نزدیک به سیصد نفر از کارگزاران عالیمقام ایرانی را به بزمی خواند و همگی را از دم تیغ گذراند و سه هزار تن از سپاهیان قزلباش را کشت همچنین دویست تن از کودکان خانوادههای کشته شدگان را نیز کشت و عوارض سنگین به مردم اصفهان بست. اشرف پسر عموی محمود که به خاطر کشته شدن پدرش میر عبدالله به دست محمود از او کینه به دل داشت از نارضایتی مردم استفاده کرد و او را کشت و بر جای او نشست.اشرف با فرستادن روحانیون سنی به قوای احمد پاشا ، سلطان عثمانی که قصد تصرف ایران راداشت او را وادار به سازش با هم مذهبان خود یعنی افغانها و جنگ با ایرانیان شیعی مذهب کرد چرا که روحانیان فرستاده شده توسط اشرف وارد به صفوف نمازگزاران ترک شده بودند و با آنها نماز خواندند و سربازان سلطان ، دیگر تمایلی برای نبرد با افغان های هممذهب خود نداشتند.
در پی حمله محمود افغانها طهماسب پسر سلطان حسین مخفیانه به قزوین رفت تا سپاهی برای مقابله با افغانها مهیا کند اما پس از حمله محمود به قزوین، به تبریزگریخت و با شنیدن خبر تسلیم شدن پدرش به محمود افغان، اعلام پادشاهی کرد.
از طرف دیگر نادر قلی در سن هجده سالگی به خدمت باباعلیبیک ، از سران ایل افشار و حاکم ابیورد درآمد و دختر او را به زنی گرفت و از او صاحب پسری به نام رضاقلیمیرزا شد.نادر پس از مرگ پدر زنش حاکم ابیورد شد . شاه طهماسب که در این زمان در مازندران به سر میبرد پیکی به سوی نادرقلی فرستاد و در برابر ملک محمود سیستانی، حاکم خراسان از او کمک خواست . نادر قلی به اردوگاه شاه طهماسب رفت و چون فتحعلیخان قاجار همهکارهی شاه بود و او را سد راه خود میدید بران شد تا او را از سر راه بردارد.فتحعلیخان نیز که خطر را لمس کرده بود برآن شد که به ملک محمود بپیوندد ولی شاه طهماسب ازین موضوع آگاه شد و فتحعلیخان را به قتل رساند.سپس نادر به دستور شاه طهماسب به مشهد لشکر کشید و مشهد را از ملک محمود سیستانی گرفت در این زمان نادر به طهماسبقلیخان ملقب شد.پس از آن نادر با خاندان ابدالی که حاکم هرات بودند جنگید وآنها را شکست داد ، خاندان ابدالی از نادر امان خواستند و به دستور نادر به حکومت هرات باقی ماندند.
در این زمان اشرف با بیش از سی هزار سرباز به مشهد لشکر کشی کرد ولی در نزدیکی دامغان کنار رودخانه مهماندوست از نادر شکست سختی خورد و به تهران بازگشت و قوای خود را برای یورشی دوباره جمع کرد و بار دیگر در ورامین از نادر شکست خورد و به اصفهان گریخت . اشرف برای ایجاد وحشت بیش از سه هزار تن از ساکنان سرشناس اصفهان را از دم تیغ گذراند.سپاه نادر در مورچهخورت در نزدیکی اصفهان دوباره اشرف را شکست داد و افغانها به سوی فارس گریختند و آخرین بار در زرقان فارس لشکر اشرف شکستی دوباره خورد و از هم پاشید. سرانجام اشرف در حال فرار به بلوچستان توسط نیرویی که پسر عمویش حسین(حاکم قندهار و برادر محمود) فرستاده بود کشته و سر او را به نزد شاه طهماسب برده شد.
پس از کشته شدن اشرف به دستور نادر پیکی به سوی محمد شاه ، پادشاه هند روانه شد و بازپسگیری اصفهان و بر تخت نشستن شاهطهماسب و همچنین قصد نادر از بازپسگیری قندهار را خبر داد و از وی خواسته شد که مرزهای خود را بر افغانان فراری غلجه زایی ببندد و آنها را پناه ندهد.
نادر پس از سرکوب کردن شورشهای کوچک و بزرگ در سراسر ایران و شکست عثمانی ، از هر شهری بزرگان شهر از کدخدایان و ریش سفیدان را در دشت مغان جمع کرد و به آنها گفت « آنچه لازمه کوشش بود کردم و ایران را از افغانان و ترکها و روسها نجات دادم اکنون در انتخاب شاه طهماسب دوم و یا شاه عباس سوم ،آزادید من می خواهم از این پس گوشهگیری اختیار کنم و به خراسان روم» حاضران که قصد نادر را فهمیده بودند همگی گفتند که جز خان افشار رانمیخواهیم و بدینگونه نادر بر تخت شاهی نشست.
نادر در سال ۱۱۵۰ هجری قمری قندهار را تصرف کرد و ذوالفقارخان و برادرش احمد خان که در آن زمان پانزده سال داشت را از زندان سلطان حسین ، حاکم قندهار و از افغانان غلجه زایی، آزاد ساخت و با آنان به خوبی رفتار کرد. بعدها احمدخان ابدالی نزد نادر مقام والایی یافت چنانچه نادر لشکری از افغانها و از چند قوم ابدالی و ازبک و دیگر اقوام تشکیل داد و احمدخان ابدالی سردار آنان شد.
اگرچه محمد شاه ، پادشاه هند موافقت کرده بود مرزهای خود را بر فراریان غلجه زایی ببندد ، از ورود آنان به هندجلو گیری نکرد پس نادر به سمت هند به راه افتاد و پس از گرفتن کابل و پیشاور به سوی دهلی پیش راند. در جنگی که بین قوای هندی و نادر در جلگه کرنال در گرفت ۲۰۰۰۰ از سپاه هند و ۴۲ نفر از سپاه نادر کشته شد و این بدان علت بود که سپاه نادر از تفنگ استفاده میکردند و سپاه هند از تیر و کمان. محمدشاه که توان رویارویی با نادر را در خود نمیدید پیکی به عذر خواهی به اردوی نادر فرستاد و نادر نیز پذیرفت و همراه محمدشاه به دهلی وارد شد . نادر حکومت هند را به محمد شاه واگذاشت و به دست خود تاج بر سر محمدشاه گذاشت و محمدشاه نیز ایالات مغرب سند یعنی غزنین ، کابل وقسمتی از پنجاب را به نادر واگذار کرد. همچنین محمدشاه همه گنجینههای خود را به نادر بخشید ، نخست نادر آنها رانپذیرفت و لی با پافشاری محمد شاه آنها را پذیرفت. گفته میشود مقدار این گنجینه ها ده برابر درآمد سالانه حکومت صفویه بوده است . از جمله جواهرات گرانبهای این گنجینه دو الماس کوه نو و دریای نور بود.
در سال ۱۱۵۴ هجری قمری که نادر رهسپار داغستان شد که در بین جنگلهای سواد کوه تیری از پشت درختان به او انداختند که بازوی او را خراشید و به گردن اسب او خورد، نادر به پسر خود رضاقلی میرزا گمان بد برد و او را کور کرد و پس از مدتی از کرده خود پشیمان شد و حال او آشفته گشت طوری که بسیاری از اطرافیان خود را به شدت تنبیه کرد وچون به سرداران ایرانی و قزلباش خود بد گمان شده بود قصد داشت که به کمک سرداران افغانی، قزلباش را نابود کند سرداران قزلباش که از این تصمیم آگاه شدند به تحریک علیقلیمیرزا برادرزاده نادر ، شبانه به سراپرده او یورش برده و او را کشتند.
پس از مرگ نادر و آغاز درگیریها برای تعیین جانشین او ،افغانان ابدالی و ازبک که به نادر وفادار بودند به پیشوایی احمد خان ابدالی به جانب قندهار رهسپار شدند.در همان هنگام یکی از سرداران نادر که قسمتی از گنجینه نادر را به ایران میآورد به دست احمدخان ابدانی گرفتار شد و گنجینه به دست احمدخان درانی افتاد، الماس معروف کوه نور که امروز از جواهرات سلطنتی انگلستان است در بین این گنجینه بود.
احمد خان ابدالی در قندهار تاج پادشاهی بر سر نهاد و احمدشاهدرانی نام گرفت ، بدین ترتیب اولین سلسله سلطنتی افغانستان شکل گرفت، ولی هنوز افغانستان جزیی از ایران بود و در هر یک از نقاط ایران یکی از سرداران یا وابستگان نادر در حال حکومت بودند.
پایان بخش یکم
+ نوشته شده در سه شنبه بیست و ششم آبان 1388ساعت 10:6 توسط
|
